Τι είναι η Σαρκοπενία και πώς ταξινομείται;

Η σαρκοπενία αποτελεί μια προοδευτική και γενικευμένη διαταραχή των σκελετικών μυών, η οποία χαρακτηρίζεται από τη σταδιακή μείωση της μυϊκής μάζας, της μυϊκής δύναμης και της συνολικής λειτουργικότητας του σώματος. Σύμφωνα με τις σύγχρονες διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες του EWGSOP2, η χαμηλή μυϊκή δύναμη αποτελεί πλέον το πρωτεύον κριτήριο για τη διάγνωσή της. Αναφορικά με την αιτιολογία της, η πάθηση διακρίνεται σε πρωτοπαθή, η οποία οφείλεται αποκλειστικά στη φυσιολογική διαδικασία της γήρανσης, και σε δευτεροπαθή. Η δεύτερη μορφή πυροδοτείται από εξωγενείς παράγοντες, όπως οι υποκείμενες χρόνιες νόσοι, η ανεπαρκής διατροφή, αλλά και η έντονη σωματική αδράνεια ή ο παρατεταμένος κλινοστατισμός που συχνά ακολουθεί ένα ξαφνικό κάταγμα.

Σχήμα 1: Τα στάδια της διαγνωστικής πορείας κατά EWGSOP2.

• Ανίχνευση (Find): Εντοπισμός ύποπτων συμπτωμάτων στην καθημερινότητα.
• Αξιολόγηση (Assess): Έλεγχος μυϊκής δύναμης (ένδειξη πιθανής σαρκοπενίας).
• Επιβεβαίωση (Confirm): Έλεγχος ποσότητας ή ποιότητας μυϊκής μάζας (επιβεβαιωμένη νόσος).
• Σταδιοποίηση (Stage): Έλεγχος σωματικής απόδοσης και λειτουργικότητας (σοβαρή σαρκοπενία).

Τι είναι η Οστεοσαρκοπενία και ποιοι κίνδυνοι ελλοχεύουν;

Όταν η σαρκοπενία συνυπάρχει με την οστεοπόρωση στο ίδιο άτομο, αναφερόμαστε στο σύνδρομο της οστεοσαρκοπενίας, έναν όρο που αναδεικνύει τη στενή βιολογική αλληλεπίδραση μυών και οστών. Η απώλεια του ενός ιστού επιταχύνει τη φθορά του άλλου, δημιουργώντας έναν επιβλαβή φαύλο κύκλο. Αυτός ο συνδυασμός στερεί από το σώμα τη σταθερότητά του, οδηγώντας σε αυξημένη αστάθεια, συχνές πτώσεις και, τελικά, σε σοβαρά κατάγματα ευθραυστότητας, όπως το κάταγμα ισχίου. Οι ασθενείς αυτοί αντιμετωπίζουν πολλαπλάσιο κίνδυνο παρατεταμένης ανικανότητας, γεγονός που καθιστά την άμεση αντιμετώπιση της μυοσκελετικής κάμψης επιτακτική ανάγκη για τη διατήρηση της αυτονομίας τους.

Ποια είναι τα στάδια της ολοκληρωμένης Διατροφικής Φροντίδας;

Η ολοκληρωμένη διαχείριση των ηλικιωμένων από τον Κλινικό Διαιτολόγο οργανώνεται συστηματικά σε τέσσερα βασικά στάδια. Αρχικά, πραγματοποιείται η ανίχνευση (screening) με τη χρήση του εγκυροποιημένου ερωτηματολογίου SARC-F για τον άμεσο εντοπισμό των ατόμων που βρίσκονται σε κίνδυνο. Ακολουθεί η εξειδικευμένη διατροφική αξιολόγηση και διάγνωση, η οποία βασίζεται σε ανθρωπομετρικές μετρήσεις, βιοχημικούς δείκτες και διεθνή κριτήρια όπως τα GLIM και MNA. Σε αυτό το στάδιο απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή στη σαρκοπενική παχυσαρκία, μια ύπουλη κατάσταση όπου η σοβαρή μυϊκή απώλεια κρύβεται πίσω από το αυξημένο σωματικό λίπος. Στη συνέχεια, σχεδιάζεται η εξατομικευμένη διατροφική παρέμβαση και η διαδικασία ολοκληρώνεται με τη συνεχή παρακολούθηση της πορείας του ασθενούς.

Πώς σχεδιάζεται η εξειδικευμένη Διατροφική Παρέμβαση;

Η διατροφική στρατηγική εστιάζει στην αναβολική υποστήριξη του μυϊκού ιστού και την επούλωση των οστών. Σύμφωνα με τις πρόσφατες οδηγίες της ESPEN, η πρόσληψη πρωτεΐνης υψηλής βιολογικής αξίας πρέπει να αυξάνεται στα 1,2 έως 1,5 γραμμάρια ανά κιλό σωματικού βάρους ημερησίως, ενώ η ενεργειακή κάλυψη πρέπει να αγγίζει τις 25 με 35 θερμίδες ανά κιλό σωματικού βάρους ημερησίως.

Για την επίτευξη αυτών των στόχων, ο Κλινικός Διαιτολόγος επιστρατεύει εξειδικευμένες κλινικές λύσεις. Στην “ανορεξία της γήρανσης”, εφαρμόζονται μικρά, συχνά και πυκνά σε θερμίδες γεύματα, ενώ η γεύση ενισχύεται με φυσικά μυρωδικά και μπαχαρικά για την τόνωση της όρεξης. Ο θερμιδικός και πρωτεϊνικός εμπλουτισμός επιτυγχάνεται ιδανικά με φυσικά, οικονομικά προϊόντα, όπως αυγό, τυρί, ελαιόλαδο ή βούτυρα ξηρών καρπών, ή όπου κρίνεται απαραίτητο, με εξειδικευμένα ιατρικά διατροφικά συμπληρώματα (ONS) μικρού όγκου. Σε περιπτώσεις δυσφαγίας, η υφή των γευμάτων τροποποιείται κατάλληλα ώστε να είναι ασφαλής χωρίς να χάνει τη θρεπτικότητα και την ελκυστικότητά της. Αν η σίτιση από το στόμα παραμένει ανεπαρκής, επιστρατεύεται η τεχνητή εντερική διατροφή.

Μαρία Βουτσινά, MSc Κλινική Διαιτολόγος – Διατροφολόγος

Μέλος Ε.Δι.Κ.Ε (FFN Gr)