Τι είναι η εγγραμματοσύνη υγείας;

Η εγγραμματοσύνη υγείας (ΕΥ) αφορά την ικανότητα των ατόμων να κατανοούν, να αξιολογούν και να εφαρμόζουν πληροφορίες που σχετίζονται με την υγεία τους. Περιλαμβάνει, για παράδειγμα, την κατανόηση των οδηγιών ενός επαγγελματία υγείας, τη σωστή λήψη φαρμάκων, την κατανόηση βασικών αποτελεσμάτων εξετάσεων και την υιοθέτηση συμπεριφορών που προάγουν την υγεία.

H εγγραμματοσύνη υγείας, περιλαμβάνει επίσης την ενεργή συμμετοχή των ασθενών στη λήψη αποφάσεων, την επικοινωνία με τους επαγγελματίες υγείας και την ικανότητα αναζήτησης αξιόπιστων πληροφοριών, ακόμη και μέσω ψηφιακών μέσων. Για τον λόγο αυτό θεωρείται βασικός παράγοντας ενδυνάμωσης των ασθενών, καθώς τους βοηθά να συμμετέχουν πιο ενεργά στη θεραπεία και την αποκατάστασή τους.

Γιατί δυσκολεύονται οι μεγαλύτεροι σε ηλικία;

Στα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας, η κατανόηση πληροφοριών υγείας συχνά παρουσιάζει δυσκολίες. Οι ιατρικοί όροι μπορεί να φαίνονται περίπλοκοι, ενώ οι οδηγίες δεν είναι πάντα σαφείς και εύκολα κατανοητές. Πολλοί ηλικιωμένοι διστάζουν να ζητήσουν διευκρινίσεις είτε από ανασφάλεια είτε από φόβο μήπως φανούν ότι δεν κατανοούν όσα τους εξηγούνται. Για τον λόγο αυτό πολλοί ηλικιωμένοι βασίζονται σε φροντιστές προκειμένου να κατανοήσουν καλύτερα τις ιατρικές οδηγίες και να λάβουν αποφάσεις για τη φροντίδα τους. Η εγγραμματοσύνη υγείας επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως:

• Ηλικία και το μορφωτικό επίπεδο

• Γνωστική λειτουργία και μνήμη

• Γλωσσικές δεξιότητες και η ψηφιακή επάρκεια

• Κοινωνική υποστήριξη

• Πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας

Πώς επηρεάζει η χαμηλή εγγραμματοσύνη υγείας τα αποτελέσματα της υγείας;

Η περιορισμένη εγγραμματοσύνη υγείας μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τόσο την καθημερινή διαχείριση της υγείας όσο και τα κλινικά αποτελέσματα. Τα άτομα με χαμηλή ΕΥ συχνά δυσκολεύονται να κατανοήσουν διαγνώσεις, οδηγίες θεραπείας και πληροφορίες σχετικά με τα φάρμακα ή τις εξετάσεις τους. Αυτό οδηγεί σε:

• Μειωμένη συμμόρφωση στη θεραπεία.

• Δυσκολίες στην αυτοδιαχείριση χρόνιων νοσημάτων.

• Περιορισμένη συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων.

• Λανθασμένη ή καθυστερημένη χρήση υπηρεσιών υγείας.

• Χαμηλότερη χρήση προληπτικών υπηρεσιών.

Γιατί είναι σημαντική η εγγραμματοσύνη υγείας στην οστεοπόρωση και στα κατάγματα ισχίου;

Η σημασία της εγγραμματοσύνης υγείας γίνεται ιδιαίτερα εμφανής σε καταστάσεις όπως η οστεοπόρωση και τα κατάγματα ισχίου. Ένα άτομο που δεν γνωρίζει τι ακριβώς σημαίνει ένα κάταγμα ευθραυστότητας ή ποιοι είναι οι παράγοντες κινδύνου για οστεοπόρωση είναι πιθανότερο να μην αναγνωρίσει εγκαίρως τον κίνδυνο ή να μην ακολουθήσει σωστά τις θεραπευτικές οδηγίες..

Πολλοί ηλικιωμένοι ασθενείς με κάταγμα δυσκολεύονται να κατανοήσουν το θεραπευτικό πλάνο, τους στόχους του εξιτηρίου, τη σημασία της κινητοποίησης και τις οδηγίες αποκατάστασης. Παράλληλα, η χαμηλή εγγραμματοσύνη υγείας συνδέεται με μειωμένη συμμόρφωση στην αντιοστεοπορωτική αγωγή και με δυσκολίες στη δευτερογενή πρόληψη νέων καταγμάτων.

Αντίθετα, όταν οι ασθενείς κατανοούν καλύτερα την πάθησή τους, τη θεραπεία και τον ρόλο τους στην αποκατάσταση, είναι πιο πιθανό να ακολουθήσουν τις οδηγίες, να συμμετέχουν ενεργά στη φροντίδα τους και να αναρρώσουν ταχύτερα. Η συμμετοχή της οικογένειας και των φροντιστών, η χρήση απλής γλώσσας και η παροχή σαφών και εξατομικευμένων πληροφοριών μπορούν να βελτιώσουν σημαντικά τις εκβάσεις.

Κατερίνα Αθανασοπούλου
Εκπαιδευτικός, Υποψήφια Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πατρών
ΓραμματέαςΕ.Δι.Κ.Ε. (FFN Gr)
Education & Communication Coordinator-FFN Global