Η οστεοπόρωση αποτελεί μια συχνή, συστηματική σκελετική νόσο, η οποία χαρακτηρίζεται από μείωση της οστικής πυκνότητας και διαταραχή της μικροαρχιτεκτονικής των οστών, αυξάνοντας την ευθραυστότητά τους, κυρίως στον γηριατρικό πληθυσμό. Η κύρια κλινική της εκδήλωση είναι τα κατάγματα ευθραυστότητας, τα οποία συνδέονται με αυξημένη νοσηρότητα, θνησιμότητα και λειτουργική αναπηρία. Λόγω της υψηλής επίπτωσης των σπονδυλικών καταγμάτων, η έγκαιρη αναγνώριση των ασθενών υψηλού κινδύνου και η εφαρμογή κατάλληλης προληπτικής και θεραπευτικής αγωγής είναι καθοριστικής σημασίας.

Πώς προκαλείται το κάταγμα και με ποια συμπτώματα εκδηλώνεται;

Το οστεοπορωτικό οστό εμφανίζει ελάττωση του αριθμού και του πάχους των οστικών δοκίδων, δηλαδή των στηρικτικών του δομών, γεγονός που μειώνει τη μηχανική του αντοχή. Αυτή η δομική εξασθένηση προδιαθέτει σε συμπιεστικά κατάγματα των σπονδυλικών σωμάτων, τα οποία μπορούν να προκληθούν ακόμη και κατά τη διάρκεια χαμηλής ενέργειας καταπονήσεων ή απλών καθημερινών δραστηριοτήτων. Στα κλινικά έκδηλα κατάγματα, το πρωτεύον σύμπτωμα είναι το οξύ και εντοπισμένο άλγος στη σπονδυλική στήλη. Σε σπάνιες περιπτώσεις εκρηκτικών καταγμάτων με παρεκτόπιση οστικών τεμαχίων εντός του σπονδυλικού σωλήνα, υπάρχει κίνδυνος πρόκλησης νευρολογικής συνδρομής. Παρά ταύτα, ένας σημαντικός αριθμός σπονδυλικών καταγμάτων παραμένει υποκλινικός, εκδηλώνοντας μη ειδικά συμπτώματα, όπως χρόνια οσφυαλγία ή ραχιαλγία.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Τα περισσότερα σπονδυλικά κατάγματα διαφεύγουν της κλινικής προσοχής και είναι δύσκολο να εκτιμηθεί η πραγματική τους συχνότητα στον γενικό πληθυσμό, αφού είναι ασυμπτωματικά κατά περίπου 50% ή μπορεί να προκαλούν μη ειδικά συμπτώματα, όπως οσφυαλγία και ραχιαλγία, συχνές κλινικές εκδηλώσεις εκφυλιστικών αλλοιώσεων της σπονδυλικής στήλης σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας. Η απλή ακτινογραφία είναι απαραίτητη για τη διάγνωση, και επί αμφιβολίας η αξονική ή η μαγνητική τομογραφία.

Ποια είναι η θεραπεία των σπονδυλικών οστεοπορωτικών καταγμάτων;

Η συντηρητική διαχείριση αποτελεί την πρωτεύουσα θεραπευτική προσέγγιση για την πλειονότητα των σπονδυλικών καταγμάτων, χωρίς ωστόσο η αποκατάσταση να στερείται κλινικής πολυπλοκότητας. Η πλήρης επούλωση απαιτεί τρεις έως τέσσερις μήνες, με το οξύ άλγος να υποχωρεί εντός έξι έως οκτώ εβδομάδων. Η αναλγητική αγωγή βασίζεται αρχικά σε παρακεταμόλη και μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα (ΜΣΑΦ), με δυνατότητα κλιμάκωσης σε οπιούχα σκευάσματα. Λόγω του υψηλού κινδύνου εμφάνισης δυσκοιλιότητας από τη λήψη αυτών των σκευασμάτων, κρίνεται απαραίτητη η υιοθέτηση ισορροπημένης διατροφής. Επί εμμένοντος ανθεκτικού άλγους, εξετάζεται η χειρουργική αποκατάσταση του κατάγματος με τη διενέργεια διαδερμικών και ελάχιστα επεμβατικών τεχνικών, όπως η σπονδυλοπλαστική ή η κυφοπλαστική.

Η κινητοποίηση, με την εφαρμογή σπονδυλικού κηδεμόνα, και η επανένταξη στις καθημερινές δραστηριότητες γίνονται σταδιακά, με γνώμονα την ανοχή στον πόνο. Αν και η χρήση σπονδυλικού κηδεμόνα αποτελεί επιλογή αποκλειστικά κατά την οξεία φάση, η συστηματική εφαρμογή του πρέπει να αποφεύγεται.

Καθοριστικής σημασίας είναι η τροποποίηση της καθημερινής δραστηριότητας, καθώς και η εκπαίδευση των ασθενών σε τεχνικές ασφαλούς κινητοποίησης και εργονομίας. Επιπλέον η άσκηση, με τη βοήθεια εξειδικευμένου φυσικοθεραπευτή, μπορεί να βοηθήσει σημαντικά στη μείωση του πόνου και στη μείωση του κινδύνου μελλοντικών πτώσεων, μέσω των ασκήσεων μυϊκής ενδυνάμωσης και ισορροπίας.

Πώς μπορεί να αποφευχθεί ένα μελλοντικό κάταγμα;

Η αντιοστεοπορωτική αγωγή, η υγιεινή διατροφή και η άσκηση είναι απαραίτητες, για την πρόληψη μελλοντικών καταγμάτων της σπονδυλικής στήλης. Η επιλογή της φαρμακευτικής αγωγής εξατομικεύεται βάσει του ιατρικού ιστορικού. H επάρκεια ασβεστίου και βιταμίνης D είναι καθοριστική για την αποτελεσματικότητα της αγωγής. Προτιμάται η πρόσληψη ασβεστίου μέσω της διατροφής, ενώ για τη βιταμίνη D, λόγω περιορισμένης ηλιακής έκθεσης ή μειωμένης δερματικής σύνθεσης στους ηλικιωμένους, κρίνεται συχνά απαραίτητη η χορήγηση συμπληρωμάτων για την αποφυγή της οστικής απώλειας.

Εύη Μητσιοκάπα, MD, PHD, SFEBPRM
Ιατρός Φυσικής Ιατρικής Αποκατάστασης, Γ.Ν.Ν.Θ.Α «Η Σωτηρία»
Γεν. Γραμματέας ΔΣ Ε.Δι.Κ.Ε (FFN Gr)